ABD’de son günlerde dikkat çeken sağlık gelişmelerinden biri Andes hantavirüsü oldu. Özellikle bir kruvaziyer gemisinden dönen yolcular arasında ortaya çıkan şüpheli vakalar sonrası ülkede ciddi alarm durumu oluştu. Çünkü ABD sağlık sistemi şu anda bu virüsü erken aşamada tespit edebilecek yaygın teste sahip değil. Tam da bu nedenle Nebraska Üniversitesi Tıp Merkezi’nde görev yapan uzmanlar zamanla yarışarak yalnızca birkaç gün içerisinde yeni PCR testi geliştirmeyi başardı.
Bu gelişme sıradan laboratuvar çalışması değil. Çünkü Andes virüsü son derece tehlikeli kabul edilen hantavirüs türlerinden biri olarak görülüyor ve ölüm oranı yaklaşık yüzde 35 seviyesinde bulunuyor. Virüs özellikle akciğerlerde ciddi hasar oluşturabiliyor ve erken müdahale edilmediğinde ölümcül solunum yetmezliğine yol açabiliyor. Bu nedenle erken teşhis burada hayati önem taşıyor.
ABD’de Andes virüsünü tespit edebilen ilk laboratuvar olabilir
Nebraska Halk Sağlığı Laboratuvarı Direktörü Peter Iwen’in açıklamalarına göre şu anda ABD’de Andes virüsü için PCR testi sunabilen tek laboratuvar kendi ekipleri olabilir.
Bu durum aslında ABD’nin bu tür nadir bulaşıcı hastalıklara karşı ne kadar hazırlıksız yakalanabildiğini de gösteriyor. Çünkü CDC’nin elinde Andes virüsü için araştırma amaçlı PCR testi bulunsa bile bunun doğrudan hasta yönetiminde kullanılabilecek düzeyde doğrulanmış klinik test olmadığı belirtiliyor. Klinik kullanıma uygun hale gelmesi için testlerin son derece sıkı doğrulama süreçlerinden geçmesi gerekiyor.
Nebraska ekibi ise zaman kaybetmeden kendi çözümünü geliştirmeye başladı. Üstelik bunu yaparken ellerinde hazır sistem de bulunmuyordu. Virüsün genetik yapısı ABD’de yaygın görülen Sin Nombre hantavirüsünden ciddi şekilde farklı olduğu için mevcut hantavirüs testleri Andes virüsünü tespit edemiyordu.
Virüs Güney Amerika kökenli olduğu için işler daha karmaşık hale geldi
Andes virüsü şimdiye kadar esas olarak Güney Amerika’da görülen hantavirüs türü olarak biliniyor. Bu nedenle ABD laboratuvarlarının elindeki standart hantavirüs sistemleri bu virüsü tespit etmek için yeterli değildi.
Peter Iwen bu konuda oldukça net konuşuyor. Ellerindeki mevcut testlerin Güney Amerika’daki Andes virüsünü tanımlayamadığını söylüyor. Bunun temel nedeni iki virüsün genetik olarak ciddi farklılıklar göstermesi.
Bu noktada Nebraska ekibi New Mexico Üniversitesi’nde hantavirüs araştırmaları yapan bilim insanı Steven Bradfute ile iletişime geçti. Bradfute’nin laboratuvarında yüksek lisans öğrencisi Frannie Twohig tarafından geliştirilmiş araştırma amaçlı Andes PCR testi bulunuyordu.
Ayrıca ekipte hastalığa neden olmayan Andes virüsü genetik materyali de vardı. Nebraska laboratuvarı yeni testini doğrulamak için tam olarak buna ihtiyaç duyuyordu.
Test yalnızca birkaç gün içinde geliştirildi
Süreç inanılmaz hızlı ilerledi.
Bradfute laboratuvarı gerekli genetik materyalleri ve kimyasal reaktifleri cuma günü gece Nebraska’ya gönderdi. Cumartesi sabahı itibarıyla Nebraska ekibi test geliştirme çalışmalarına başlamıştı.
Ardından ekip hafta sonunun tamamını test doğrulama sürecine ayırdı. Sağlıklı insan kanı örneklerine farklı yoğunluklarda Andes genetik materyali eklenerek sistemin virüsü doğru şekilde tespit edip edemediği kontrol edildi. Sonuçlar karşılaştırmalı analizlerle doğrulandı.
Sonuç olarak laboratuvar yaklaşık 300 test yapabilecek kapasiteye ulaştı. Bunun önemli kısmı doğrulama aşamasında kullanıldı ancak ekip hâlâ yüzlerce hasta örneğini inceleyebilecek durumda bulunuyor.
Amaç virüsü belirtiler ağırlaşmadan yakalamak
Andes hantavirüsünün en korkutucu yönlerinden biri hastalığın başlangıç aşamasında sessiz ilerleyebilmesi.
İnsanlar ilk günlerde çok düşük viral yük taşıyabiliyor. Bu nedenle standart yöntemlerle enfeksiyonu erken yakalamak oldukça zor hale geliyor. Nebraska ekibinin geliştirdiği PCR sistemi tam da bu kritik noktaya odaklanıyor.
Peter Iwen testin temel amacının virüsü çok erken aşamada tespit ederek hastaların hızla tedavi altına alınmasını sağlamak olduğunu söylüyor. Çünkü erken destekleyici bakım hastaların hayatta kalma ihtimalini ciddi şekilde artırabiliyor.
Virüs özellikle akciğerlerdeki küçük damarları hedef alıyor. Bunun sonucunda akciğerlerde sıvı birikimi oluşabiliyor ve bu durum kısa sürede ağır solunum yetmezliğine dönüşebiliyor. Şu anda Andes hantavirüsü için spesifik ilaç ya da onaylı aşı bulunmuyor. Bu nedenle erken teşhis kritik önem taşıyor.
Covid-19 döneminden alınan dersler burada da kullanılıyor
Uzmanlara göre Nebraska’nın bu kadar hızlı hareket edebilmesinin temel nedenlerinden biri Covid-19 pandemisinde edinilen deneyimler.
Kamu Sağlığı Laboratuvarları Birliği yetkilisi Kelly Wroblewski, pandeminin sağlık sistemine önemli ders verdiğini söylüyor. Özellikle “kriz çıkmadan önce hazırlıklı olma” yaklaşımı artık çok daha ciddiye alınıyor.
Covid döneminde CDC başlangıçta ülkedeki tek test merkeziydi. Daha sonra dağıtılan bazı test kitlerinde yaşanan sorunlar virüsün yayılımını takip etmeyi zorlaştırmıştı. Nebraska ekibinin bu kez hızlı şekilde bağımsız çözüm geliştirmesi sağlık otoriteleri açısından önemli örnek olarak görülüyor.
Şimdilik büyük çaplı salgın beklenmiyor
Yetkililer şu an için geniş çaplı küresel salgın ihtimalinin düşük olduğunu düşünüyor.
Kelly Wroblewski’ye göre burada Covid benzeri milyonlarca günlük test gerektirecek senaryo bulunmuyor. Çünkü Andes hantavirüsü şu anda sınırlı sayıda kişinin maruz kaldığı oldukça spesifik durum olarak değerlendiriliyor.
Yine de uzmanlar bu olayın halk sağlığı sistemleri açısından önemli uyarı niteliği taşıdığı görüşünde birleşiyor. Çünkü küresel seyahatler arttıkça daha önce belirli bölgelerle sınırlı kalan virüslerin farklı ülkelere taşınma ihtimali de giderek yükseliyor.
Henüz hiç yorum yapılmamış. İlk yorumu sen yap!
