Avrupa Uzay Ajansı tarafından 2020 yılında fırlatılan Solar Orbiter Güneş’e yaptığı en yakın geçişlerden birinde son derece kritik bir ana tanıklık etti. Uzay aracı başlangıçta oldukça küçük ve sıradan görünen bir olayın yaklaşık 40 dakika içinde yüksek enerjili bir radyasyon ve parçacık patlamasına dönüştüğünü doğrudan gözlemledi. Bu gözlem bugün Astronomy & Astrophysics dergisinde yayımlanan çalışmayla bilim dünyasına duyuruldu.
Küçük bir filamentten devasa bir enerji boşalımına
Solar Orbiter 30 Eylül 2024 tarihinde Güneş’e oldukça yakın bir konumdayken Güneş atmosferinde karanlık ve ip benzeri bir yapı tespit etti. Bu yapı bilim insanlarının “filament” olarak adlandırdığı manyetik alan çizgileri boyunca uzanan yoğun plazma bölgelerinden biriydi. İlk bakışta sakin görünen bu filament aslında büyük bir enerjinin eşiğindeydi. Uzay aracındaki teleskoplar görünür ışığın yanı sıra ultraviyole ve X ışını dalga boylarında eş zamanlı ölçümler yaparak bu süreci anbean kaydetti. Gözlemler sırasında manyetik alan çizgilerinin kopup yeniden birleşmeye başladığı görüldü. Bu yeniden bağlanma süreci filamentin bir ucunun kararsız hale gelmesine yol açtı. Kararsızlık arttıkça açığa çıkan enerji de hızla yükseldi. Bu durum zincirleme bir etki yaratarak daha fazla manyetik yeniden bağlanmaya neden oldu ve olay kısa sürede parlak enerjik bir patlamaya dönüştü. Patlamanın en çarpıcı yönlerinden biri ortaya çıkan parçacıkların ulaştığı inanılmaz hızlar oldu. Filament açılıp dışarı doğru fırlarken elektronlar ve iyonlar saatte yaklaşık 500 milyon kilometreye varan hızlara ulaştı. Bu değer ışık hızının neredeyse yüzde 50’sine karşılık geliyor. Bu kadar yüksek enerjili parçacıklar Dünya’ya doğru yöneldiklerinde uydular uzay araçları uçak sistemleri ve hatta yeryüzündeki elektrik şebekeleri için ciddi riskler oluşturabiliyor.
Neden bu gözlem bu kadar önemli
Güneş patlamalarının ne zaman nerede ve nasıl tetiklendiğini anlamak uzun zamandır uzay hava durumu araştırmalarının en büyük hedeflerinden biri. Solar Orbiter’ın sağladığı bu detaylı gözlem patlamaların aniden ortaya çıkmadığını aksine küçük ve nispeten sessiz süreçlerle başladığını net biçimde gösteriyor. Bu da gelecekte daha isabetli erken uyarı sistemleri geliştirilmesinin önünü açıyor. Bu tür bilgiler sayesinde uzay ajansları uyduları güvenli moda alabilir havacılık otoriteleri yüksek irtifa uçuşları için önlem planları yapabilir ve astronotların maruz kalacağı radyasyon miktarı azaltılabilir. Ayrıca Dünya’daki iletişim altyapısı ve enerji şebekeleri için de daha güçlü koruma stratejileri geliştirilebilir. Solar Orbiter’ın bu gözlemi Güneş’in sanıldığından çok daha karmaşık ve dinamik bir yapıya sahip olduğunu bir kez daha ortaya koyuyor. Küçük bir manyetik dengesizliğin dakikalar içinde devasa bir enerji boşalımına dönüşebilmesi Güneş’i sadece izlenmesi gereken bir gök cismi değil yakından anlaşılması gereken aktif bir sistem haline getiriyor. Bilim insanları için bu veriler Güneş’in davranışlarını çözmede önemli bir kilometre taşı olarak görülüyor.
Henüz hiç yorum yapılmamış. İlk yorumu sen yap!
